Mówi się, że istnieje „dobry i zły” cholesterol. Ile jest w tym prawdy? Jak możemy rozróżnić jego rodzaje – LDL oraz HDL? Jaki jest wpływ cholesterolu na zdrowie, i czy zbyt wysokim poziomem cholesterolu we krwi zawsze wiąże się nadwaga lub otyłość?
Co to jest cholesterol?
Jest to podstawowy steryd syntetyzowany w organizmie człowieka z „aktywnego octanu”, a także przyjmowany w pokarmach. We krwi przenoszony jest z albuminami. Prawidłowe stężenie cholesterolu całkowitego wynosi 150-200 mg/100 ml krwi. Jego wzrost powyżej normy powoduje rozwój miażdżycy. Niski poziom frakcji HDL(dobrego cholesterolu) jest obecnie jednym z podstawowych wskaźników diagnostycznych w ocenie ryzyka chorób układu sercowo-naczyniowego. Przebadano 14 tys. amerykańskich lekarzy i zaobserwowano, że poziom cholesterolu HDL poniżej 30 mg/dl (<0,9 mmol/l) stanowi niezależny czynnik ryzyka niedokrwiennej choroby serca i to w populacji osób z pożądanym poziomem całkowitego cholesterolu poniżej 200 mg/dl (<5,2 mmol/l). Wyliczono, że każde obniżenie stężenia cholesterolu HDL o 1mg/dl poniżej 30mg/dl powoduje wzrost ryzyka chorób układu krążenia o 2% u mężczyzn i o 3% u kobiet, szczególnie po menopauzie. Jest bowiem faktem udowodnionym, że estrogeny stymulują syntezę HDL. Dlatego też kobiety żyją o 5-10 lat dłużej niż mężczyźni w porównywalnych warunkach życia. W zgodności z tym spostrzeżeniem pozostaje obserwacja szybkiego rozwoju miażdżycy u myszy z niskim stężeniem HDL. Dzięki obecności w cząsteczce HDL enzymu paraoksygenazy i witaminy E wysokie stężenie HDL może zapobiegać procesowi utleniania LDL w ścianie naczynia (rozwój miażdżycy), a także przeciwdziałać procesowi agregacji płytek krwi. Główną fizjologiczną funkcją HDL jest wiązanie i transport cholesterolu z komórek tkanek obwodowych do wątroby, gdzie jest on degradowany do kwasów żółciowych. U osób z nadwagą i/lub otyłością brzuszną (wisceralną) napływa nadmiernie kwas tłuszczowy do wątroby i zwiększona jest produkcja trójglicerydów, tj. VLDL co prowadzi do zaburzeń metabolicznych. Ponadto dominacja w osoczu cząsteczek LDL typu B zwiększa ryzyko choroby niedokrwiennej serca. Powszechnie akceptowane badania prospektywne wskazują, że w miarę redukcji LDL (zły cholesterol) wydatnie zmniejsza się śmiertelność z powodu zawału i/lub udaru mózgu. Dlatego ważna jest prawidłowa dieta i wysiłek fizyczny.
Dieta zapewniająca prawidłowy poziom cholesterolu
Zalecane jest spożywanie wielonienasyconych kwasów tłuszczowych. Wielonienasycone kwasy tłuszczowe omega 6 występuje głównie w kwasie linolowym, który zawarty jest w olejach: krokoszowym, słonecznikowym, kukurydzianym i sojowym, a także w margarynach z nich produkowanych. Ogólne spożycie kwasu linolowego nie powinno przekraczać 10% ogółu energii. Przedstawicielami wielonienasyconych kwasów omega 3 jest kwas alfalinolenowy występujący w oleju lnianym, rzepakowym, rybach i ssakach morskich a także w planktonie morskim. Kwasy te obniżają stężenie trójglicerydów w surowicy i cholesterolu we frakcji VLDL. Wykazują także działanie antyarytmiczne, antyagregacyjne i przeciwzapalne. W badaniu Zutphen stwierdzono redukcję zgonów wieńcowych o 50% u mężczyzn, którzy spożywali co najmniej 30 g ryb dziennie w porównaniu z tymi co nie spożywali ryb. Ponadto błonnikowi pokarmowemu przypisuje się ważną rolę w zachowaniu zdrowia i profilaktyce chorób układu pokarmowego, otyłości, cukrzycy i miażdżycy. Osoby dorosłe powinny spożywać 30-40 g błonnika pokarmowego dziennie. Aby to osiągnąć należy spożywać od 500 do 1000 g warzyw i owoców dziennie (łącznie z ziemniakami) oraz co najmniej 5 porcji produktów zbożowych.
Nadwaga i otyłość a cholesterol
Gdy nasza waga wykracza poza prawidłową, możemy podejrzewać, że poziom cholesterolu LDL i trójglicerydów we krwi może wykraczać poza prawidłowy poziom. Niesie to za sobą ryzyko chorób serca, dlatego tak ważnym jest aby zadbać o prawidłową wagę ciała. Do jej poprawnej oceny możemy wykorzystać np. wskaźnik Waist–Hip Ratio oraz Body Mass Index. Możemy samodzielnie, za pomocą wzorów na WHR i BMI wyliczyć ich prawidłowe wartości oraz zinterpretować wyniki w odpowiednich tabelach.