Choroby neurodegeneracyjne, a wśród nich najczęściej występujące choroba Alzheimera i Parkinsona są obecnie jednymi z najpoważniejszych schorzeń z jakimi zmaga się ludzkość. Starzenie się ludzkiej populacji jest czynnikiem wzrostu częstości ich występowania.
Choroby neurodegeneracyjne
Wraz z wiekiem tracimy zdolność człowieka do utrzymywania homeostazy w odpowiedzi na czynniki środowiskowe. Odziedziczony genotyp, u młodego człowieka ma duże zdolności regeneracyjne, decyduje o możliwościach przystosowawczych do zmiennych warunków życia oraz o szybkości przebiegu fizjologicznego starzenia się człowieka. Należy zauważyć, że proces starzenia się człowieka zależy w dużej mierze od genotypu i u różnych osobników żyjących w takim samym środowisku jest różny. Neurodegeneracja czyli postępujący proces zwyrodnienia komórek nerwowych leży u podstaw chorób układu nerwowego. Neurodegeneracja jest wynikiem wytworzenia się zdegenerowanych form białka, które tworzy nierozpuszczalne złogi. Dotychczasowe obserwacje przebiegu chorób neurodegeneracyjnych i towarzyszących im zmian w morfologii komórek nerwowych wskazuje, że patologiczne mechanizmy wyodrębnionych klinicznie jednostek chorobowych nakładają się. Ogólnie więc jest to proces zwyrodnienia mózgu, mający wspólne podłoże, którym jest agregacja zdegenerowanych białek.
W odniesieniu do choroby Parkinsona, podobnie jak w odniesieniu do większości chorób zwyrodnieniowych układu nerwowego bierze się pod uwagę różne możliwości:
- Błąd genetyczny, prowadzący do zaburzeń przemiany białkowej w komórce,
- Działanie toksyny egzo lub endogennej,
- Działanie czynnika infekcyjnego swoiście lub nieswoiście niszczącego wybrane struktury układu nerwowego,
- Przedwczesne uruchomienie genetycznie zaprogramowanego starzenia danej struktury układu nerwowego.
Najpowszechniej występującą chorobą neurodegeneracyjną jest choroba Parkinsona, która dotyka 1-2% całej populacji ludzkiej. Choroba ta charakteryzuje się:
- Sztywnością mięśniową,
- Zubożeniem ruchowym (bradykinezja-spowolnienie ruchowe czy akinezja-bezruch),
- Drżenie (tremor).
Do objawów wtórnych zalicza się: niestabilność postawy ciała, zaburzenia chodu, spowolnienie przełykania, maskowata twarz i inne. Pierwotną przyczyną choroby Parkinsona jest uszkodzenie szlaku czarno-prążkowiowego, tworzonego przez dopaminowe neurony części zbitej istoty czarnej wysyłające aksony do prążkowia (jadra ogoniastego i łupiny, które prowadzi do potężnych 80-90% ubytków dopaminy. U chorych na Parkinsona większość neuronów dopaminowych szlaku czarno-prążkowiowego ulega degeneracji zanim dojdzie do pojawienia się pierwszych objawów parkinsonowskich, a ich ilość nadal spada w czasie trwania choroby.
Przyszłość terapii tych obecnie nieuleczalnych schorzeń należeć będzie do wczesnego zastosowania odpowiednich działań ochronnych przy równoczesnym spełnieniu warunku jak najwcześniejszego ich rozpoznania. W badaniach wykazano m.in. neuroprotekcyjne działanie aspiryny, najprawdopodobniej poprzez wychwyt wolnych rodników.