Podstawowymi składnikami w pokarmach jakie spożywamy są białka, tłuszcze i węglowodany. Jaka jest ich poszczególna rola w zdrowej diecie? Jaka jest ich funkcja w organizmie człowieka?
Składniki pokarmowe i ich funkcje
Główne składniki pożywienia możemy podzielić na węglowodany, tłuszcze oraz białka. Pełnią one w organizmie różną rolę. Białka dostarczają budulec umożliwiający budowę tkanek, zaś węglowodany i tłuszcze potrzebną energię. Oprócz nich występują w diecie również niemniej ważne dla zdrowia składniki takie jakie witaminy, minerały oraz pozostałe składniki nieenergetyczne.
Węglowodany – cukry
Węglowodany powinny stanowić większość spożywanych pokarmów. Dzielimy je na wysokocząsteczkowe, tzw. Wielocukry, jak skrobia i celuloza i niskocząsteczkowe, które składają się z jednej lub dwóch cząstek, czyli jedno lub dwucukry. Podczas procesu trawienia organizm bez trudu przyswaja cukier i skrobię, ale celuloza przechodzi przez żołądek nie strawiona i dopiero bakterie jelitowe przetwarzają ją tak, aby mogła być wchłonięta przez ścianki jelit. Musi być więc rozłożona na cząsteczki cukrów prostych. Przy trawieniu pokarmów zawierających skrobię oraz składniki błonnikowe powstające cukry są wolniej przyswajane i przetwarzane. Zapobiega to gwałtownemu nawrotowi uczucia głodu jak w przypadku spożycia cukrów prostych. Osoby, które spożywają składniki o niskiej gęstości składników odżywczych (słodycze) narażone są na skutki niewłaściwego odżywiania, a przede wszystkim na powstanie nadwagi dlatego należy spożywać większe dawki pokarmów o wysokiej zawartości niezbędnych do życia składników, aby je zrównoważyć.
Tłuszcze – glicerol i kwasy tłuszczowe
Tłuszcze to przede wszystkim glicerol i kwasy tłuszczowe. Zawierają też wiele innych składników, jak rozpuszczalne w tłuszczach witaminy, związki barwiące i nadające zapach, a także przeciwutleniacze, które chronią tłuszcze przed utlenianiem oraz cholesterol i sterole roślinne. Kwasy tłuszczowe mamy nasycone atomami wodoru i nienasycone. W przypadku braku dwóch atomów wodoru zaliczamy do jednonienasyconych lub wielonienasyconych, czyli niezbędnych (NNKT) kwasów tłuszczowych. Kwasy tłuszczowe, których organizm nie jest w stanie wytworzyć, to kwasy tłuszczowe Omega-3 i Omega-6, zawarte w olejach rybnych i niektórych roślinnych, jak lniany, rzepakowy i sojowy. Nie ulega wątpliwości, że u osób dorosłych spożycie dużych ilości nasyconych kwasów tłuszczowych zwiększa ryzyko powstawania chorób serca i naczyń krwionośnych. Powinny więc być równoważone kwasami tłuszczowymi jednonienasyconymi i wielonienasyconymi.
Białka – proteiny
Ich wartość zależna jest od składających się na nie aminokwasów. Białka pochodzenia zwierzęcego mają wyższą wartość odżywczą od białek roślinnych. Białka zawarte w rybach, mięsie, jajach, przetworach mlecznych zawierają aminokwasy o składzie bardziej zbliżonym do tkanek organizmu ludzkiego niż białka roślinne. Niedostateczna podaż białek prowadzi do zahamowania rozwoju fizycznego i psychicznego. Słabnie sprawność organizmu i chęć do pracy, spada odporność na choroby zakaźne. Jak wynika z badań naukowych, ludność krajów uprzemysłowionych zjada zbyt wiele pokarmów białkowych, wskutek czego pojawiają się choroby przemiany materii i obciążają nadmiernie pracę nerek.
Składniki nieenergetyczne
Nasza dieta powinna być zatem różnorodna i zrównoważona. Oprócz składników energetycznych powinna zawierać składniki nieenergetyczne, takie jak witaminy i składniki mineralne oraz składniki niezbędne dla życia(takie, których organizm nie jest w stanie wytworzyć sam), wspomagające (np. substancje błonnikowe) oraz składniki, które można zastąpić innymi.
